more_horiz
Historia

Kiedy bydło pojawiło się w Sudanie? Polscy naukowcy znaleźli odpowiedź

Ostatnia aktualizacja: 08.05.2022 05:40
Około 10 tys. lat temu ludzie udomowili bydło w rejonie Środkowego Nilu w dzisiejszym Sudanie – takie są wstępne wnioski naukowców z PAN, którzy niedawno wrócili z wykopalisk. Do tej pory sądzono, że do wschodniej Afryki trafiło z obszarów Turcji i Iraku.
Rolnik w Sudanie i jego bydło.
Rolnik w Sudanie i jego bydło.Foto: Shutterstock/klublu

Obecnie badacze czekają na precyzyjne wyniki datowania próbek, które pozwolą potwierdzić ich wiek. Wszystko wskazuje jednak na to, że chodzi o okres znacznie poprzedzający piąte tysiąclecie p.n.e. - powszechnie akceptowaną datę wprowadzenia udomowionego bydła z Bliskiego Wschodu. Oznaczałoby to, że do udomowienia doszło lokalnie.

Celem najnowszych badań naukowców z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN był obszar Basenu Letti w Dolinie Środkowego Nilu. Jak dotąd teren ten znany był głównie jako gospodarcze zaplecze stolicy średniowiecznego królestwa Makurii – Starej Dongoli, gdzie polskie misje wykopaliskowe działają od pół wieku.

- Ale ślady po obecności ludzi w tym rejonie są zdecydowanie starsze i sięgają VIII tysiąclecia p.n.e. Nimi zajmowaliśmy się w czasie najnowszych badań - powiedział serwisowi Nauka w Polsce dr Piotr Osypiński z IAiE PAN, który prowadzi badania w Basenie Letti wspólnie z dr hab. Martą Osypińską z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Wielkie skrzyżowanie 

Badacze określają ten obszar mianem wielkiego afrykańskiego skrzyżowania, bo szlaki wędrówek zwierząt i ludzi, istniejące od tysiącleci wzdłuż Nilu, krzyżują się tu z pasem sahelu – południowym pograniczem Sahary.

To właśnie tam, na skraju pustyni i terenów uprawnych, naukowcy odkryli bardzo ciekawe - jak zaznaczają - stanowiska archeologiczne, poprzedzające starożytne cywilizacje i chrześcijańskie królestwo Makurii o kilka tysiącleci. Ich badania rzucają światło na temat udomowienia bydła przed ok. 10 tys. lat przez pierwszych pasterzy.

- Zagadkę stanowi to, skąd pochodziło udomowione bydło wczesnych pasterzy wschodniej Sahary - zwraca uwagę w rozmowie z serwisem Nauka w Polsce archeozoolog, dr hab. Marta Osypińska.


Sztandar z Ur 1200 Forum.png
Bojowe rumaki pierwszych cywilizacji okazały się... osłami

Lokalne tury 

Genetycy sugerują, że całe bydło domowe, które dziś znamy, wywodzi się od stada turów, żyjącego ok. 10 tys. lat temu na obszarze dzisiejszej Turcji i Iraku. Do Afryki musiałoby zatem dotrzeć już w formie udomowionej - według obowiązujących tez - w 5-6 tysiącleciu p.n.e.

Jednak wcześniej archeolodzy sądzili, że afrykańskie bydło udomowiono również lokalnie, właśnie w rejonie wschodniej Sahary. Pustynniejący ekosystem sprzyjać miał "zacieśnianiu relacji" pomiędzy ludźmi i turami, a ludzie już od najdawniejszych czasów podążali za stadami tych dużych przeżuwaczy.

Brakowało jednak bezpośrednich dowodów na to, że taki proces faktycznie miał miejsce, czyli szczątków bydła dzikiego, form przejściowych oraz udomowionych. W przypadku udomowienia afrykańskiego już sama obecność szczątków archaicznego bydła (na stanowiskach starszych niż wskazywane przez genetyków na/jako 5-6 tysiąclecie p.n.e.) stanowiłaby zatem taki dowód.

- Ze względu na brak znalezisk (z dawniejszych wykopalisk) w postaci dobrze zachowanych kości dużych przeżuwaczy, idea lokalnego udomowienia bydła odeszła na dziesięciolecia w zapomnienie, a naukową debatę zdominowały nowinki genetyczne. Tymczasem w czasie naszych badań w Letti dokonaliśmy odkryć, które rzucają nowe światło i na nowo pozwolą podjąć debatę o pochodzeniu bydła w Afryce - zaznacza Osypińska.

Czytaj także: 

Pierwotne gospodarstwa 

Jak relacjonuje archeozoolog, na jednym z badanych stanowisk z początków holocenu, czyli sprzed ok. 10 tys. lat, zespół odkrył szczątki udomowionego bydła o cechach "turopodobnych". Znajdowały się one pośród kości innych, wyłącznie dzikich gatunków zwierząt zamieszkujących sawannę.

Obecnie badacze czekają na precyzyjne wyniki datowania próbek, które pozwolą potwierdzić ich wiek i mówić o tym, że do udomowienia doszło lokalnie.

- Grupa tamtych ludzi znała już naczynia ceramiczne, rozcierała ziarna zbóż - dzikich odmian prosa - na żarnach, można ich zatem określać mianem społeczności wczesnoneolitycznych. Jednak nadal polowali na dzikie zwierzęta sawannowe, z jednym jedynym wyjątkiem – bydłem, na wczesnym etapie udomowienia - dodał dr Osypiński.

Z warstwy z tego samego okresu archeolodzy wydobyli maleńką glinianą figurkę przedstawiającą krowę. Głowa niestety nie zachowała się do naszych czasów, ale sylwetka - zdaniem odkrywców - bez wątpienia wskazuje na dużego przeżuwacza. Bardzo podobne figurki znane są z wielu kultur pasterskich m.in. Nuerów z Południowego Sudanu - wskazują naukowcy.

Badania realizował interdyscyplinarny zespół naukowców ze środków Narodowego Centrum Nauki.

PAP/bm

Czytaj także

Sudan: Polscy archeolodzy odkryli prawdopodobnie największy kościół średniowiecznej Nubii

Ostatnia aktualizacja: 29.05.2021 05:00
Odkrycia dokonali badacze z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Świątynia mogła być siedzibą arcybiskupa, który zarządzał metropolią, która rozciągała się przez 1000 km wzdłuż Nilu. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dieta anglosaskich królów była głównie wegetariańska, chyba że wpadali na grilla do chłopów

Ostatnia aktualizacja: 25.04.2022 05:50
Historycy od dawna zakładali, że wczesnośredniowieczni królowie i ich drużyny spożywali więcej mięsa niż reszta społeczeństwa. Nowe badania brytyjskich naukowców podważają to założenie i rzucają nowe światło na stosunki między władcą i poddanymi.  
rozwiń zwiń

Czytaj także

Peru. Zmiany klimatu prowadziły do nieustannych wojen społeczności prekolumbijskich

Ostatnia aktualizacja: 27.04.2022 05:50
Wywołane zmianami klimatycznymi migracje i presja populacyjna prowadziły do wzrastania przemocy i konfliktów zbrojnych, które przez 700 lat destabilizowały Płaskowyż Nazca - dowodzą badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Utah. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Egipt. Odnaleziono ruiny starożytnej świątyni Zeusa-Kasiosa

Ostatnia aktualizacja: 29.04.2022 05:45
Podczas prac archeologicznych prowadzonych na stanowisku Tell el-Farma, położonym w północno-zachodniej części półwyspu Synaj, egipscy badacze natrafili na starożytne ruiny. Okazało się, że są to pozostałości po dawnej świątyni Zeusa - najwyższego bóstwa greckiego panteonu.
rozwiń zwiń
X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem