more_horiz
Historia

Socrealizm w Polsce – artystyczny implant z ZSRR

Ostatnia aktualizacja: 21.06.2022 05:40
Pozostałe istniejące nurty w sztuce, przede wszystkim awangardowe i eksperymentalne, były zwalczane jako wynaturzenia. Jeśli jakiś artysta nie chciał podporządkować się kanonom socrealizmu narażony był na represje.
Pochód młodzieży wkracza na MDM - Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową, sztandarową budowlę socrealizmu. Warszawa, 22 lipca 1952 rok
Pochód młodzieży wkracza na MDM - Marszałkowską Dzielnicę Mieszkaniową, sztandarową budowlę socrealizmu. Warszawa, 22 lipca 1952 rokFoto: Wikipedia/domena publiczna

73 lata temu, 21 czerwca 1949 roku na Konferencji Architektów Partyjnych proklamowano socrealizm w polskiej architekturze. Wprowadzony został pod presją Włodzimierza Sokorskiego wiceministra, a następnie ministra kultury i sztuki. Oficjalnie został ogłoszony przez Bolesława Bieruta na konferencji warszawskiej PZPR 3 lipca 1949 roku.

Przykłady socrealistycznej sztuki w Polsce, spośród których najbardziej znanym jest Pałac Kultury i Nauki w Warszawie, to dla jednych symbole znienawidzonego systemu, dla innych świadectwo minionej epoki, którego nie powinno się lekceważyć.

Ze Związku Radzieckiego do Polski

Wszystko zaczęło się w Związku Radzieckim, gdzie kwitła sztuka propagandy. Socrealizm w sztuce radzieckiej narodził się w 1934 roku, a następnie rozprzestrzenił na inne kraje, znajdujące się pod wpływem ZSRR. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej, stał się propagandowym narzędziem partii komunistycznej.

– W przypadku socrealizmu propaganda łączyła się ze zwróceniem się do ludzi prostych, z przypodobaniem się ludziom bez większego wykształcenia. Intencją przywódców było zniszczenie kultury wysokiej. Owi przywódcy sami mieli mocno podejrzany smak, byli bez większego wykształcenia i wyrobienia artystycznego i w ogóle reprezentowali sobą niewielką kulturę osobistą. Starali się skłonić artystów, żeby też zapomnieli o kulturze wysokiej – mówiła krytyk sztuki, Monika Małkowska.


Posłuchaj
33:24 socrealizm w sztuce___1322_96_ii.mp3 Socrealizm w sztuce - audycja Marii Jęczmyk z udziałem krytyk sztuki Moniki Małkowskiej oraz rzeźbiarza prof. Franciszka Strynkiewicza. (PR, 1.05.1996)

 

Flagowy obraz socrealizmu "Podaj cegłę" Aleksandra Kobzdeja na I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w Muzeum Narodowym w Warszawie (1950). foto: CAF

Tworzyć według partyjnych wytycznych

Według partyjnych wytycznych architektura nie miała wyrażać piękna czy elegancji, ale siłę i potęgę państwa. Budynki cechowała monumentalność, symetria oraz stosowanie rozmaitych elementów zdobniczych, takich jak kolumnady i wysokie partery. Szerokie ulice i ogromne place miały w założeniu skupiać życie mieszkańców. Malarstwo ze względu na swą propagandową funkcję miało bardzo wąską tematykę, która ograniczała się głównie do portretów przywódców oraz scen z życia i pracy ludu.

Artyści Polscy zaczęli się wyłamywać z nakazów tworzenia w tym nurcie już w 1955 roku. W późniejszym okresie pomimo sugestii władz socrealizm nie stanowił idei przewodniej twórczości artystycznej. Oficjalny koniec socrealizmu w polskiej architekturze nastąpił 26 marca 1956.

Do najbardziej reprezentatywnych dzieł socrealizmu w Polsce należały: Nowa Huta, MDM w Warszawie, Pałac Kultury i Nauki w Warszawie oraz Stadion Dziesięciolecia w Warszawie.

Po latach socrealizm postrzegany jest powszechnie jako szczyt bezguścia i wtórności. Jednak do dzisiaj na świecie istnieją kraje, w których tworzy się dzieła socrealistyczne, są to: Białoruś, Wietnam, Chiny, Korea Północna oraz Kuba.


Posłuchaj
17:51 socrealizm w muzeum_muzeum sztuki socrealizmu w kozłówce____5051_95_iv.mp3 Dzieje Muzeum Sztuki Socrealizmu w Kozłówce. (PR, 1.05.1995)

 

mk