more_horiz
Historia

"Duma i uprzedzenie" Jane Austen. Arcydzieło pisarki, którą porównywano do Szekspira

Ostatnia aktualizacja: 28.01.2022 05:40
28 stycznia 1813 roku ukazała się drukiem "Duma i uprzedzenie" autorstwa Jane Austen. Jest to najpopularniejsza powieść angielskiej pisarki, po którą chętnie sięgają również współcześni czytelnicy. Historia panien Bennet ich pierwszych zauroczeń i miłosnych zawodów doczekała się wielu tłumaczeń i dwóch filmowych adaptacji. 
Elżbieta Bennet i Fitzwiliam Darcy. Ilustracja autorstwa Charlesa Edmunda Brocka, która ozdobiła wydanie Dumy i uprzedzenia Jane Austen z 1895 roku.
Elżbieta Bennet i Fitzwiliam Darcy. Ilustracja autorstwa Charlesa Edmunda Brocka, która ozdobiła wydanie "Dumy i uprzedzenia" Jane Austen z 1895 roku. Foto: Wikimedia Commons/DP

Na publikację czekała kilkanaście lat

"Duma i uprzedzenie" jest drugą powieścią wydaną jeszcze za życia autorki - pierwszą była "Rozważna i romantyczna", która ukazała się w 1811 roku. Austen pracowała nad dziełem przez niespełna rok - od jesieni 1796 roku do lata roku kolejnego. Początkowo utwór miał nosić tytuł "Pierwsze wrażenia", co było odwołaniem do skomplikowanej relacji Elżbiety i pana Darcy'ego. Pisarka zdecydowała się go zmienić, gdy na rynku wydawniczym ukazała się powieść Margaret Holford "Pierwsze wrażenia". 

Jane Austen wiki 663.jpg
Jane Austen – rozwaga przed romantycznością

Kilka miesięcy po powstaniu "Dumy i uprzedzenia" ojciec autorki - pastor George Austen - wysłał pracę do wydawcy z informacją, że chętnie sfinansuje jej publikację. Wydawca jednak nie przyjął oferty i odesłał rękopis. Powieść - w formie trzech tomów - ukazała się więc dopiero pod koniec stycznia 1813 roku nakładem londyńskiego wydawnictwa Thomasa Egertona.

Jane Austen nie zdecydowała się podpisać utworu własnym nazwiskiem - na stronie tytułowej widniała jedynie adnotacja, że jest to dzieło twórczyni "Rozważnej i romantycznej" (która zresztą również została wydana anonimowo). W dziewiętnastowiecznej Anglii bowiem publikowanie powieści przez kobiety było uważane za niewłaściwe, a autorki skreślały w ten sposób swoje szanse na ewentualne zamążpójście. 


Strona tytułowa pierwszego wydania powieści "Duma i uprzedzenie" Jane Austen (1813). Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna Strona tytułowa pierwszego wydania powieści "Duma i uprzedzenie" Jane Austen (1813). Źródło: Wikimedia commons/Domena publiczna

Niezwykła popularność

Powieść była reklamowana na łamach londyńskiej gazety "Morning Chronicle" - jej cena wynosiła osiemnaście szylingów. "Duma i uprzedzenie" od razu wzbudziła wielkie zainteresowanie czytelników i spotkała się z pochlebnymi recenzjami krytyków – pierwsza edycja bardzo szybko się wyprzedała, a kolejna ukazała się już jesienią tego samego roku. Wkrótce potem dzieło doczekało się również pierwszych tłumaczeń – w 1813 utwór został wydany w języku francuskim, a w kolejnych latach m.in. w języku niemieckim, duńskim i szwedzkim. Na język polski praca Jane Austen została przełożona dopiero w latach 50. XX wieku przez wybitną tłumaczkę Annę Przedpełską-Trzeciakowską.

"Duma i uprzedzenie" cieszy się popularnością również współcześnie - w 2003 w plebiscycie BBC na ulubioną książkę brytyjskiego czytelnika powieść zajęła drugie miejsce, zaraz po "Władcy pierścieni" J. R. R. Tolkiena. Dzieło doczekało się także dwóch ekranizacji kinowych. Pierwsza została nakręcona w 1940 roku przez Roberta Z. Leonarda i znana jest również pod alternatywnym tytułem "W pogoni za mężem". W rolę pana Darcy'ego wcielił się Laurence Olivier, a Elżbiety Bennet - Greer Garson. Druga - w reżyserii Joego Wrighta - powstała w 2005 roku. Głównych bohaterów zagrali w niej Keira Knightley i Matthew MacFadyen. 

Posłuchaj
44:26 Dwójka Strefa literatury 23.07.2017.mp3 Tłumaczka prozy Jane Austen Anna Przedpełska-Trzeciakowska, anglistki Agnieszka Łowczanin i Agnieszka Pokojska oraz literaturoznawczyni Eliza Kącka mówią o twórczości słynnej pisarki, jej cechach charakterystycznych i wpływie na literaturę angielską. Audycja Doroty Gacek "Dwukropek" (PR, 23.07.2017) 

Miłosne perypetie panien Bennet

Akcja powieści rozgrywa się na początku XIX wieku na angielskiej wsi. Państwo Bennet mają pięć córek - Jane, Elżbietę, Mary, Lidię i Kitty. Rodzina mieszka w majątku Longbourn, położonym w hrabstwie Hertfordshire we wschodniej Anglii. Przyszłość panien jest jednak zagrożona, ponieważ majątek jest objęty majoratem - oznacza to, że może go odziedziczyć jedynie mężczyzna. Z tego też powodu pani Bennet postanawia wydać córki za mąż.

Wkrótce nadarza się idealna okazja, aby zawrzeć nowe znajomości. W okolicznym miasteczku odbywa się bal, na który przybywa zamożny kawaler Charles Bingley. Młodzieniec zwraca uwagę na Jane i wkrótce zakochuje się w niej z wzajemnością. Na przyjęciu pojawia się również Fitzwilliam Darcy. Wywiera on złe wrażenie na Elżbiecie, traktuje ją bowiem z wyższością i w nieprzyjemny sposób komentuje jej urodę. 

Z biegiem czasu relacja Darcy'ego i Elżbiety zaczyna się jednak zmieniać - młodzi spędzają ze sobą coraz więcej czasu, a niechęć, którą z początku się darzyli, ostatecznie zmienia się w miłość. Ich uczucie dojrzewa jednak powoli, rozpraszane wieloma przeciwnościami losu i niespodziewanymi wydarzeniami. Ostatecznie wszystko jednak kończy się szczęśliwie, a Elżbieta i pan Darcy zaręczają się. 

Na czym polega geniusz Jane Austen?

Tłumaczka Jane Austen Anna Przedpełska-Trzeciakowska powiedziała na antenie Polskiego Radia, że w czasach wiktoriańskich (okres w dziejach Wielkiej Brytanii, gdy państwo znajdowało się pod panowaniem królowej Wiktorii Hanowerskiej, która sprawowała władzę od 1837 do 1901 roku) Austen była porównywana do Williama Shakespeare'a. 

- Ona wprowadziła angielską powieść w jej fazę nowoczesną, wyśmiewając groteskową powagę powieści gotyckiej. A przy tym powołała do życia bohaterów, którzy okazują się wciąż aktualni. Wystarczy zmienić im kostium - wyjaśniła. 

Anna Przedpełska-Trzeciakowska dodała, że geniusz Jan Austen objawia się również w jej wnikliwym przedstawieniu ówczesnych angielskich wyższych klas społecznych - pisarka pokazała na przykład, jak bardzo pozycja społeczna i materialna kobiet była wówczas zależna od małżeństwa.  

jb 

X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem